Туркменистанын диктаторы юрдун Конституциясынын (1978) 41 –нжи маддасыны ве озунин халкын бойнуна дакан биканун «конституциясынын» 34-нжи маддасыны годек бозуп, гаррыларын пенсияларыны азалтмак билен 100 мунден говрак адамы, шол алян ужыпсыз пенсиясындан-да махрум этди. Туркменистанын Ёкары Совети, халка гаршы канунлашдырылан бу биканунчылыгы берк язгаряр ве актуал меселэ багышлап шу ашакдакы беяннаманы ыглан эдйэр.
Туркменистанын биканун Президенти С.Ныязов, сонкы довурде эден эхли чыкышларында , юрдун гун-гунден байлашяндыгы билен магтанып, пенсияларын ве айлыкларын ызгидерли 2,3,5 эссе артдыржакдыгыны вада берип гелйэндигини билмейэн ёкдыр. Эмма оз вадаларыны «шертим шахыма» эдйэнлиги, диктаторын хемишелик адатына оврулди.
Ерликсиз гопбамсылык эдип, «21-нжи асыр Туркменистанын алтын асыры» дийип дунйэ жар эден, Туркменистанын бейик яланчысы С.Ныязов, якында оз тассыклан Довлет бюджетинин 9-нжы маддасы билен канун тарапдан горалян иш хакына, пенсия ве бейлеки социал комеклерине бирехим пенжесини уруп, йыллар бойы дунйэде горулип-эшидилмедик «улы социал-ыкдысады осушлеринин» чыпдырмадыгыны ене бир гезек иш йузунде ози паш этди.
С.Ныязовын онларча йыллап алып барян социал-ыкдысады сыясатынын нетижелери, онун йоредйэн сыясатынын женаят сыясатдыгыны гарып душен халк копчулигинин агыр ягдайы субут эдйэр. Эмма шерменделик эдип, ажы хакыкатын бир ужыны беян эден РФ-нын метбугатына нэразылык билдирип, оз дашары ишлер министрлигинин адындан хич бир делилсиз дава хатыны-протест яздырмага онун выжданы чатды.
Тэзе йыл Туркменистанын пенсионерлери учин эрбет башланды. Пенсиясы ярым миллион манада етмедиклерин дуйпден пенсиясыз галдырылмагы, галанларынын, шол санда уруш ветеранларынынам пенсияларынын 20% азалдылмагы билен халкын агзындан алынып, коп пул серишдеси тыгшытланды.Халка гаршы гонукдирилен карарыны рехимсиз туркмен диктаторы хемишекиси ялы, «довлетин бэхбитлерини горамак» шыгарынын ашагында ве «гадымы милли традициялара» салгыланып, «гаррылары чагалары эклемели» дийип эсасландырды. Эмма, ол гадымы гаррылардан тапавутлылыкда, хэзирки пенсионерлер оз пенсиясыны коп йыллар довамында бутин омурини довлете хызмат эдип ве ишлэн доврунде толэн социал страхованияларынын хасабына газанандыкларыны диктатор билмезлиге саляр ве оларын кануны хакыны канундакы огрулык дузгунини гиризип, оларын элинден выждансызлык билен зорлап аляр. Эмма миллиардлап американ долларыны пейдасыз гурулшыклара, озунин ве якынларынын шанлы сеналарына багышлап, садакадыр дабаралы тойлары гечирмэге, шахсыет култуны дабарландырян пропаганда учин серишделери аяман харчлап гелйэр.
Туркменистанын биканун президенти С.Ныязов, юрт озбашдак адыны аланы бэри халкын устунде коп экспериментлер гечирди ве олары хэзирем довам эдип гелйэр. Нетиже-де, халкын чыдаяндыгына, эдилйэн жебирлери готерйэндигине, ози учин хич хили гаршылык горкезмэге милт эдип билмежекдигинине гози етип, халкын бойнуна гейдирен сыртмаклы йупинин танапыны бар-ха чекйэр.
Ач ишсизлер,ач чагалар, ач эсгерлер, ач туссаглар, ач пенсионерлер ве оларын машгала агзалары,ач хассалар хас агыр кеселчиликлере учрап, копчуликлейин дунйэсини ир тэзелемели болярлар.
Юрдун ичинде озунин алып барян терс сыясатына танкыды гарайышлара бир эййэм гадаганлык гиризип, якасыны танадан диктатор, инди озунин хусусылашдыран «Туркменистан» атлы шахсы гэмисини дунйэ дурмушынын акымынын гаршысына суруп барян выждансыз «капитана» мензэп, оз йукуни ениллешдиржек болуп, озбашдаклык йылларында халк копчулигини Конституцияда язылан эсасы хак-хукугындан махрум этди ве онларча йылларын довамында халк хожалыгыны талана салып, даргадып гелйэр.
Туркменистанын оба илаты учин мохум пудак- оба хожалыгы, коп йыллардан бэри нетижесиз болмагына галяр, илатын ише укыплы болегинин 70 процентден говрагы ишсиз галдырылмагы, басырлып гелйэн копчуликлейин чаласоватлылык, саглыгы горайышда гечирилйэн опурылшыклар ве толегли медицина комеги, индем пенсионерлерин таланмагы билен гедай ягдайына элтилен Туркменистанын халкына катастрофа гарашяр.
Юртдан чыкарылып, уммасыз сатылян тебиги байлыклардан гелйэн душевунде еке-тэк эечилик эдип, доймаз-ганмаз аждарха, дашары юртакы шэрикдеш огрулары билен бирлешип, юрдун хакыкы эесини- халкы тамшындырып гойяр. Онун сонкы чыкаран пенсия барадакы кануны хем, она пенсионерлерин герек дэлдиги барада шаятлык эдйэр.
Биалач гуйч-кувватдан душен гаррыларын ужыпсыз пенсияларыны эллеринден ганырып алып я-да азалдып, олары озалкысында-да бетер хорлуга сезевар эдип, оларын биологики олумини чалтлашдырмак учин эдйэн билкастлайын бирехимлигини-халка гаршы геноцид дийип атландырмак хакыката догры гелйэр.
Туркменистанын реакцион режиминин пенсионерлере гаршы гечирен сонкы чэреси, дагынык, гурамачылыксыз сыясы оппозициянын орнуна, оз гаршысына копчуликлейин социал оппозицияны доретди дийилсе ялныш болмаз.
Туркменистанлылара озлеринден башга хич кимин комек этмежекдиги белли.
Якында ОБСЕ-нин орта азия боюнча векили Ян Кубиш Ныязов билен душушанда, диктатор билен говы дил тапышандыгыны беллэп, озунин юрдун энергетики чиг малларыны гунбатар довлетлерине сатмага диктатора комек этжек диен вадасы барада ве халкын рысгалындан алынып меркезде гозеллик учин гурулян ымаратлары овуп, анырсына чыкып билмейэндигини туркмен телевидениесине берен интервьюсында айтды. Эмма озунин эсасы везипеси- юртда адам хукукларынын годек бозулып гелинйэндиги ве олары дикелтмек барада хукук горайжы векил келам агыз соз диймеди.
Гун-гунден эрбетлешйэн халкын агыр ягдайыны гоз онунде тутуп, Туркменистанын Ёкары Советинин Президиумы, дунйэ прогрессив жемгыетчилигини, туркмен диктаторыны дине танкыт этмек билен чэкленмэн, канундакы улы огрынын ве онун билен якындан хызматдашлык эдйэн дашары юртлы фирмаларына-да Халкара канунларын чэгинде чэре горулмегини газанмага чагыряр.
Эгер-де, ынсан хукукларынын миземиздигини ве элдегирилмесиздигини ныгтаян ве ундейэн БМГ,ОБСЕ ялы Халкара гурамалар ве демократик довлетлер, диктатор Ныязовын Туркменистанын гражданларынын гаршысына алып барян гыргынчылыклы сыясатынын гаршысына дегишли чэрелери ве санкциялары уланмакдан йуз овурен халатында, онда, эхли ынсанлык хак-хукукларындан махрум эдилен Туркменистанын илатынын, сонкы чэре хокмунде, диктаторын гаршысына ачык ве гони гозгалана галмага хукугынын бардыгыны, ене бир гезек ятладярыс.
Туркменистан Республикасынын Ёкары Советинин Президиумынын
ерине етирижи башлыгы.
Халмырат Сойунов.
19.02.06. Швеция.
|
